06- AFORİZMA ve DEYİŞLER
Ajsi bori lachi: xal bilondo, phenel londo = Böyle bir gelin iyidir: Tuzsuz yer, tuzlu söyler….
Akana mukav tut le Devlesa = Şimdi sseni Tanrı’ya bırakıyorım (Lovaro cenaze duası)
Amaro baro them = Büyük yurdumuz( ata yurdumuz)
Ande save vitsa = hangi vitsa‘(Çadır, Klan)da
**Ando gav bi zhuklesko jal o pavori bi destesko. **=Köpeksiz köyde çiftçi sopasız yürür.
**Ando gav bi zhuklesko shai piravel o manush bi destesko **=Köpeksiz köyde bir adam sopasız yürüyebilir.
**Ashen Devlesa, Romale **= Tanrı ile kalınız, Romanlar.
Baxt hai sastimos tiri patragi = Senin paskalyan için şans ve sağşık diliyorum?.
Bengesko niamso = Lânetli Almanca
**Bi kashtesko merel i yag = **Odunsuz ateş ölür
Bolde tut, kako = Arkanı dön, efendim. (Bir çingene kadın, bir adamın önünden veya iki adamın arasından geçmekten kendini alamıyorsa, -olası bir deniz kazasını önlemek için- bunu söylerdi.)
Chailo sim = Ben tıka basa tokum.
Das DAB ka i roata le neve vurdoneski =Yeni olan arabanın tekerine* EL*** ATMAK (yeni evlilere bir destek sağlamak )
Devlesa araklam tumen = Sizleri Tanrı ile buldum
Devlesa avilan = Tanrı ile geldiniz
DROBOY tumen, Romale = SELÂM sizlere, Romanlar.(Geleneksel Roman elâmı-cevabı:Nais tuke-)
**Dza devlesa **= Tanrı ile git.(Güle güle)
El Crallis ha nicobado la liri de los Cades = Kral, çingenelerin kanununu elinden aldı.
**Feri ando payi sitsholpe te nauyas = Yalnız sudakiyüzmeyi öğrenir?.
Gadje Gadjensa, Rom Romensa = Gadje ile Gadje, Rom ile Rom
I chatski tsinuda de tehara, vai de haino, khal tut = Gerçek ısırgan otu baştan sokar
I chirikleski kul chi perel duvar pe yek than = Bir kuşun pisl,ğ,bir yere iki kez düşmez.
Isi ili daba = Burada da şaplak var
Isi ma xarica love; so hramosorav andi gazeta; a-ko isi pomoshinav tumen =
Jekh dilo kerel but dile hai but dile keren dilimata = Bir deli çok deli yapar, ve çok deli delilik yapar.(sebep olur.)
Ka xlia ma pe tute = sana sıçacağım
**Kai zhal o vurdon vurma mekela **= Araba gittiği yerde İz bırakır.
Kaski san?=sen kiminsin?( Kime çalışıyorsun?)
Kay zhala i suv shay zhala wi o thav =İğne nereye giderse, iplik de onu takip edebilir.
**Kon del tut o nai, shai dela tut wi o vast **= Sana parmak veren kişi, el de verebilir
Kon khakhavel o balo, wi leste si i shuri = Domuzu besleyen, onun bıçağını da üzerinde tutar.
Kon khal but, khal peski bakht = Çok yiyenkişi, kendi şansını yer.
Love k-o vast, bori k-o grast = Atın üzerindekigelin, elinde para (demekdir).
Mandar tsera tai kater o Del mai but te aven tumenge =Benden para ve az, Tanrı ssizlere dahaçok versin
Mashkar le gadjende leski shib si le Romeski zor = Gadje ile –çevrili– Rom’-un– arasındaki tek savunması*-kuvvet*i- dilidir.
**May angle sar te merel kad i yag **=Bu ateş nasıl ölecekse daha önce de….(öyle idi)
May kali i muri may gugli avela =Daha siyah dut daha tatlı gelir.
May mishto les o thud katar i gurumni kai tordjol = Duran bir ineği sağmak daha kolaydır
May mishto phabol o kasht o chordano =Çalınan odun çalındığı için daha iyi yanar
May sigo sar te may khav = Nasıl çabuk, hızlı yedimse daha da hızlı yiyorum.
Me mangav te jav ando granitza tumensa =Sizlerle sınıra gitmek istiyorum.
Me sim de spiroski shey = Ama ben Spiro’nun kızıyım
Me sim Bardu = Ben Bardu’yum
**Mukhenpe te khan la lumia **= dünyayı fethederlerse, Ayrılmaktır.
**Na bister 500,000 **= 500.000’i unutma(Holokost’a referans)
Na daran Romale vi amen sam Rom chache = Korkmayın Çingeneler, biz de Çingeneleriz.
Na may kharunde kai chi khal tut =Yemek olmayan yerde kaşımak ypktur(?)
Nais tuke= Sana teşekkür ederim
Nashti zhas vorta po drom o bango = Yol virajlıyken düz yürüyemezsin
O chavorro na biandola dandencar = Oğlancık dişlkeriyle doğmaz
**O lov tai o beng nashti beshen patshasa **= Para ve şeytan rahat duramaz(oturamaz)
O manusha khelevan tut= İnsanlar seni dans ettiriyor.( Bir yer güzel ise söylenir.)
O shoshoy kaste si feri yek khiv sigo athadjol=Tavşan yerinin yalnız birdeliği varsa çabuk yakalanır
O Spiro le tinshasko shav=Tinha’nın oğlu olan Spiro
O ushalin zhala sar o kam mangela =Güneş nasıl isterse gölge öyle gider
O xonxano baro =Büyük numara ( İspanyol Romani, bir tür dolandırıcılık)
O zalzaro khal peski piri = Asit kendi kabını-tenceresini- yer
Opre Roma!= Ayağa Kalk Roman!
Ov yilo isi?= Tamam mı?(“o yilo” var mı?)
Pachiv tumenge, Romale = Romamlar! onur ve şeref sizlerindir.(Bu şarkı değerli adamlara hediye olarak sunuldu-Törende-/Paçiv şarkısı = Pachivaki djili)
Perdal i paya = Suların ötesinde(Amerika)
Piri telemosa chi athadjol o kam =Ters tencere güneşi yakalamaz
**Prohasar man opre pirende – sa muro djiben semas opre chengende **= Ayakta göm beni – Tüm hayatımda dizlerimin üzerinde idim
**Putrav lesko drom angle leste te na inkrav les mai but palpale mura brigasa = **Yeni hayatta Onun yolunu yeniden açıyorum ve onu kederimin prangalarından kurtarıyorum.(Yasın sonunu işaretlemek için ritüel ifade)
**Rode chia bora le kanensa tai te na le yakensa **= Değ,l gelini gözleri ile ve kulakları ile seç .(Görünüş ten çok itibara önem verin)
Romale tai shavale akarel tume o Pulika = İzninizle çingeneler ve gençler, Pulika sizi çağırıyor.
Romale tai Shavale, Churara taivi Lovara = Çingeneler ve gençler, hem Churara? hem de Lovara
Sako peskero charo dikhel = Herkes sadece kendi yemeğini görür
Sar laci and’ekh vadra = Kovadaki yengeçler gibi
Savo Spiro? = Hangi Spiro?
Shuk tski khalpe la royasa =Güzellik kaşıkla yenmez
Si khohaimo may pachivalo sar o chachimo = Gerçeklerden daha inandırıcı yalanlar var
Stanki nashti chi arakenpe manushen shai = Dağlar buluşamazlar insanlar buluşur
Te avel angla tute, kodo khabe tai kado pimo tai menge pe sastimaste =
Te avel angle tute = Bu senden önce olsun
Te avel mange bakht drago mange vi te avav po gunoy = İhtiyacımız olan tek şey iyi şanslar. Şans eseri bir çöplükte oturmayı bile umursamazdım
Te aves yertime mander tai te yertil tut o Del = Seni affediyorum ve Tanrı da seni affetsin Te bisterdon tumare anava = isimlerin unutulsun ki…
Te den, xa, te maren, de-nash = Yemek verirlerse ye, dayak varsa kaç.
Te khalion tai te shingerdjon che gada, hai tu te trais sastimasa tai voyasa = Giysilerin yırtılsın ve eskisin, ama sağlıklı ve tatmin içinde yaşa
Te lolirav i phuv mure ratesa = Kanlarımla toprağı kızartayım ki…
Te malavel les i menkiva = Kötü huylu hastalık onu mahvetsin ki…
Te merav = Ben öleyim ki…
Te merel amaro kuro o lasho = En iyi aygırımız ölsünki…
Te merel muri shey = Çocuğum ölsün ki…
Te merel muro dad, muri, day… =Babam, annem, (kardeşlerim) ölsün ki…
Te na khuchos perdal cho ushalin = Kendi gölgenin üzerinden atlamayı denemek için?
Te pabaren mange memelia = benim için mumları yakabilir misin?
Te phirav pa-o gav = Edeb.:. Köyü dolaşmak yani dilenmek
Te pochinen penge lazhav = Utancımın bedelini ödeyin ki…
Te prakhon man pasho o X = X’in yanına gömülebilir miyim?
Te shordjol muri godji sar shordjol kadi bera = Beynim bu biranın aktığı gibi aksın, eğer …
**Te shordjol muro rat === **Kanım dökülsün ki…
Te vestinel o dosti Tito, te vestinena o jugoslovenske manusha = Yaşasın yoldaş Tito ve yaşasın Yugoslav halkı
Te xav ka to biav = düğününde yiyebilir miyim?
Yekka buliasa nashti beshes pe done grastende = Arkanda biri varken iki ata oturamazsın “Yodjo” la Mimako Zhamutro = Edeb.:. “Yodjo”, Mimi’nin damadı
Zhan le Devlesa tai sastimasa= Tanrı ile ve sağlıkla gidin